Hoeveelhedenbepaling

Dezelfde muur levert verschillende verdedigbare hoeveelheden op, afhankelijk van waar de hoeveelhedenbepaling voor is. Een offerte wil de netto gemeten hoeveelheid. Inkoop wil bruto: netto plus verlies, overlappingen en overbestelling, naar boven afgerond op leveringseenheden. Voortgangsfacturatie wil het uitgevoerde werk, volgens de in het contract genoemde meetmethode. Scoperapportage wil bruto oppervlaktecijfers zoals het bruto vloeroppervlak of een BOMA- of IPMS-begrenzing, een vastgoedcijfer en geen materiaalhoeveelheid.

Bij verrekencontracten is de betalingshoeveelheid het daadwerkelijk gemeten werk, niet de geraamde staat. Het FIDIC Red Book is een verrekencontract waarvan Clause 12 de hoeveelhedenstaat opnieuw inmeet, terwijl de Yellow- en Silver-boeken op basis van een vaste aanneemsom werken, en NEC4 hoofdopties B en D de geprijsde en target-varianten van de hoeveelhedenstaat zijn.

Het leidende principe van elke standaardmethode is dat de gemeten hoeveelheid het werk netto is, zoals vastgezet in zijn definitieve positie: het werkelijk afgewerkte lichaam, oppervlak of de werkelijke lengte, niet het ingekochte materiaal of de op maat gezaagde voorraadlengte. De netto hoeveelheid omvat al het volgens de regels meegerekende materiaal voor overlappingen, voegen en naden waar een werksectie dat voorschrijft, dus je voegt overlappingen daarna niet nog eens toe als losstaand verlies. Twee aanvullingen horen bij deze regel: gebogen werk wordt op de hartlijn van het materiaal gemeten, en maten worden vermeld in de volgorde lengte, breedte, hoogte als afgewerkte maten.

Elke post wordt opgemeten in de eenheid waarin hij wordt ingekocht, gemonteerd en geprijsd, op een ladder van het meest betrouwbare tot het meest afgeleide. Aantal (stuk of per stuk) past bij deuren en sanitair. Lengte (meters of strekkende voet) dekt leidingen, lijstwerk en hekwerk. Oppervlakte (vierkante meters of vierkante voet) dekt afwerkingen, bekisting en gevelbekleding. Volume (kubieke meters of kubieke yards) dekt beton en grondwerk. Gewicht (ton of pond) dekt wapeningsstaal en constructiestaal, afgeleid uit lengte maal profielgewicht. Het kiezen van het verkeerde uitvoertype, zoals het prijzen van leidingen per stuk, is een categoriefout. Bij herhalend werk meet je één situatie eenmaal op en vermenigvuldig je met het aantal, waarbij je alleen unieke posten naloopt.

Hoeveelheden worden gerapporteerd in het eenhedenstelsel van de regio. Het metrieke stelsel (meters, vierkante meters, kubieke meters, ton) wordt gebruikt onder NRM2, CESMM4, ANZSMM, DIN en ICMS. Het Amerikaanse stelsel (strekkende voet, vierkante voet, vierkante yards, kubieke yards, pond, tons) geldt in de Verenigde Staten, waar ook squares van 100 vierkante voet voor dakbedekking en board-feet voor hout worden gebruikt. Canada is gemengd: metrieke tekeningen met materialen in het imperiale stelsel.

NRM2 legt de afronding precies vast: maten op de dichtstbijzijnde 10 mm, waarbij 5 mm en meer naar boven wordt afgerond; hoeveelheden op het dichtstbijzijnde gehele getal, behalve ton, die op twee decimalen gaan; en een hoeveelheid kleiner dan één eenheid wordt als één eenheid opgegeven. De Amerikaanse imperiale afronding is een conventie: maten naar boven op de eerstvolgende hele voet, en beton op ongeveer een kwart kubieke yard. De richting hangt af van het doel: dichtstbijzijnde voor een offerte, maar naar boven voor een materiaalbestelling.

Aftrekken volgt één NRM2-filosofie met twee helften. Een inwendige opening wordt pas afgetrokken zodra hij groter is dan een minimummaat, omdat het arbeidsloon om om een kleine heen te werken het bespaarde materiaal compenseert. Een opening aan de begrenzing wordt altijd afgetrokken, ongeacht de maat, omdat het werk daar ophoudt.

De drempel voor de inwendige helft is specifiek voor de discipline en de regio. Onder NRM2 worden afwerkingen afgetrokken boven 1,00 vierkante meter, metselwerk boven 0,50 vierkante meter en in het werk gestort beton boven 0,05 kubieke meter. Duits beton trekt openingen groter dan 0,5 kubieke meter af onder VOB/C DIN 18331. In de Verenigde Staten hanteert verf een drempel van ruwweg 100 vierkante voet van de Painting Contractors Association, en gipsplaat volgt een conventie van ongeveer één volledige plaat.

Daaruit volgt een valkuil van lengte versus oppervlakte: dezelfde opening wordt boven de drempel van de oppervlakte afgetrokken, maar blijft in de strekkende lengte zitten, omdat de regels of het rails er nog doorheen lopen. Plinten vormen de uitzondering, omdat die bij een deuropening worden onderbroken.

Netto is de volgens de standaardmethode gemeten hoeveelheid met op regels gebaseerde aftrekkingen toegepast, de basis voor offertes, facturatie en montage. Bruto is de niet-afgetrokken omhulling die binnenmuren en kolommen meetelt, wat begrenzingsnormen zoals BOMA en IPMS bewust als bruto definiëren. Ze door elkaar halen is een klassieke fout, zoals het rapporteren van een bruto oppervlakte aan een onderaannemer die netto prijst.

Een verlies-, snijverlies-, overlappings- of overbestellingsfactor hoort bij de materiaalbestelling, niet bij de gemeten begrenzing. Je meet netto en vermenigvuldigt vervolgens met één plus de verliesfactor, uitsluitend om te bepalen hoeveel je moet inkopen. Verlies in de begrenzing verwerken tast het controlespoor aan en leidt tot dubbeltelling wanneer ook de prijsstap verderop verlies toevoegt. NRM2 houdt algemeen verlies in het eenheidstarief of de risicopost, zodat het principe is vastgelegd terwijl de percentages conventies zijn die pas bij het bestellen worden toegepast.

Een tweedimensionale plattegrond onderschat alles wat buiten het vlak loopt, dus hellend werk vraagt om ware of ontwikkelde hoeveelheden: de plattegrondoppervlakte maal de hellingsfactor, de wortel uit de stijging gedeeld door de afstand in het kwadraat plus één. Je telt ook de verticale delen op die de plattegrond verbergt (stijgleidingen, afdalingen tot apparaathoogte en doorvoeren door de vloer), de meest voorkomende oorzaak van te laag meten bij werktuigbouwkundig en sanitair werk.

Hoogten haal je uit doorsneden en aanzichten; tracés en oppervlakken haal je uit plattegronden. Tekeningensets zijn geordend per disciplinereeks (de voorste letter) en tekeningtype (het cijfer), zoals vastgelegd in de US National CAD Standard: C voor Civiel, S voor Constructie, A voor Architectuur, P voor Sanitair, M voor Werktuigbouw en E voor Elektra, met de cijfers 1 voor plattegronden, 3 voor doorsneden, 5 voor details en 6 voor staten. Brits en Europees werk gebruikt BS 1192 en ISO 19650. Ingeschreven maten gaan boven al het ingeschaalde; de staat is leidend voor bestellingen, de plattegrond voor de locatie. Herkalibreer de schaal op elke tekening, want een verdubbeling van de schaalfout verviervoudigt een gemeten oppervlakte.

De nauwkeurigheid wordt begrensd door hoe compleet het ontwerp is. AACE en ASTM E2516 delen begrotingen in van Klasse 5 (een parametrische raming in de conceptfase met de breedste nauwkeurigheidsmarge) tot Klasse 1 (een volledige offerte- of aanbestedingsbepaling met de strakste marge). Een hoeveelhedenbepaling op een schetsontwerp is inherent globaal en mag niet als een Klasse 1-cijfer worden gepresenteerd. Voor scope die nog niet kan worden gemeten kennen de normen formele voorlopige hoeveelheden, stelposten en regiewerk, die als voorlopig in plaats van definitief moeten worden aangemerkt.

Een hoeveelheid is alleen bruikbaar als ze opnieuw kan worden ingemeten, dus elke hoeveelheid heeft een spoor nodig: de bronnentekening, de gebruikte begrenzingsregel en de opbouwberekening. Eigen controles sluiten netto aan op bruto en gelden de getelde plattegrondsymbolen af tegen de staten. Exayard leest de tekeningenset, past deze regels toe en legt de begrenzing en opbouw achter elke hoeveelheid vast, zodat ze opnieuw kan worden ingemeten en verdedigd.