Beton metrajı

Beton hacmi, yarda küp veya metreküp olarak hazır beton şeklinde sipariş edilen, yerine yerleştirilmiş katı kütledir. Kalıp, betonun bir kalıba temas eden yüzeyinin alanıdır. Donatı ağırlıkla, prekast ise parçayla alınır. Bu dört miktar birbirinden sabit bir oranla ölçeklenmez, bu yüzden her biri kendi koşullarına göre metrajı çıkarılır. İzini sürdüğünüz plan dış hattı yalnızca başlangıç geometrisidir; derzler, yüzey bitirmeleri, gömülü elemanlar ve varsa grobeton tabakası, uzunluk, alan veya adetle ölçülen ayrı kalemler hâline gelir.

Beton, yerine sabitlenmiş hâliyle net olarak, yani gerçekte yerleştirilen katı kütle olarak ölçülür. Kalıplı işlerde bu katı kütle, kalıbın iç yüzeyine, yapısal eksen çizgisine veya mimari bitmiş yüzeye değil, kalıbın dış yüzeyine kadar uzanır. Kalıbın iç yüzeyine kadar izini sürmek, bir döşemede hacmi yaklaşık yüzde 2 ila 5, ince elemanlarda ise daha fazla eksik gösterir. Betonun toprağa veya sıkıştırılmış dolguya karşı döküldüğü yerlerde sınır, net kazılmış veya grobeton dökülmüş çizgidir.

Burada her standart hemfikirdir. RICS NRM2, betonu net ölçer ve kalıbın sehimi için hiçbir pay tanımaz; Avustralya ve Yeni Zelanda standardı yerine sabitlenmiş hâliyle net ölçer; CESMM4 ile DIN 18331'li Alman VOB ise gerçek eleman boyutları üzerinden fatura eder. Bölgesel farklılaşmanın tamamı bunun ardından, düşüm eşiklerinde ve fire muamelesinde ortaya çıkar.

Beton net ölçülür, ancak tek bir boru geçişi, ankraj cebi veya kovan gibi küçük boşluklar düşülmez; çünkü bunları kalıplamanın maliyeti, tasarruf ettikleri betonun maliyetinden fazladır. Her ölçüm yöntemi, altında hiçbir şeyin düşülmediği bir asgari boşluk boyutu belirler ve bu eşik, işteki en belirgin bölgesel farklardan biridir. Birleşik Krallık'ta RICS NRM2 uyarınca, oluklu ve kasetli döşemeler hariç, 0,05 metreküpten küçük boşluklar için düşüm yapılmaz. DIN 18331'li Alman VOB uyarınca açıklıklar, geçişler ve gömülü elemanlar yalnızca tek birinin hacimce 0,5 metreküpü, yiv ve kanallar için metre başına 0,1 metreküpü aşması durumunda düşülür; alanca ise yalnızca 2,5 metrekareden büyük açıklıklar düşülür. Yasal bir ölçüm yöntemi bulunmayan Amerika Birleşik Devletleri, İngiliz kalıbını izler: tek geçişleri, drenajları, ankraj ceplerini ve küçük temelleri yok say, ancak büyük çukurları, su toplama çukurlarını, merdiven ve asansör açıklıklarını ve tam blok boşluklarını düş.

Bir kural her yerde geçerlidir: donatı, gömülü yapısal çelik ve betona gömülü aksesuarlar beton hacminden asla düşülmez. Avustralya ve Yeni Zelanda uygulaması bir nüans ekler: gömülü içi boş profiller betonu yer değiştirir ve düşülür.

Düz döşeme sabit kalınlığı üzerinden fiyatlanır. Kalınlaştırılmış kenarlar, kenar inişleri, guseler, bütünleşik temeller ve hatıl kirişleri ayrı olarak metrajı çıkarılır; çünkü her birinin farklı bir derinliği, kendi kenar kalıbı ve kendi donatısı vardır. Düz alan tek bir kalınlıkta ölçülür, ardından kalınlaştırmalardaki ek beton ayrı bir uzunluk veya hacim kalemi olarak eklenir.

RICS NRM2, betonu konum, yönelim ve kalınlık matrisine göre daha da ayırır: kütle betonu (donatısız yığın), yatay işler, 15 derece ve altındaki eğimli işler, 15 derece üzerindeki eğimli işler ve düşey işler; her biri 300 milimetre ve altı kalınlık ile 300 milimetre üzeri olarak gruplandırılır. Bir perde yükseltisi, yalnızca yüksekliği genişliğinin üç katını aştığında düşey olarak sınıflandırılır. Amerika Birleşik Devletleri uygulaması, daha az resmi gruplandırma ile eleman türüne göre (döşeme, temel, duvar, kolon) daha gevşek ayırır; bu eleman ayrımı, bir ölçüm yöntemi maddesinden ziyade keşif geleneğidir; çünkü MasterFormat Bölüm 03 düzeni, miktarları değil şartname bölümlerini düzenler.

Kalıp, betonun bir kalıba fiilen temas eden yüzeyinin alanı olarak ölçülen kendi başına bir kalemdir. Amerika Birleşik Devletleri'nde bu, temas alanının fit karesi yani SFCA'dır; Almanca terim, kalıplanmış yüzeylerin açılmış alanıdır. Döşeme kenarlarını, duvar yüzeylerini (ikisi de kalıplandığında her iki tarafı), kiriş yanlarını ve alt yüzeylerini, kolon yanlarını ve merdiven rıhtlarını kapsar. Toprağa karşı dökülen yüzeyler ve mastarlanmış veya mala perdahı yapılmış açık üst yüzeyler kalıp değildir. Temas alanının plan alanıyla sabit bir ilişkisi yoktur: on beş santimetrelik bir döşeme kenarı, döşeme alanını değil, çevre uzunluğunu yüksekliğinin yarım fitiyle çarparak katkıda bulunur.

Açıklıklar bölgeye göre farklı ele alınır. RICS NRM2, duvar yüzeyini brüt ölçülmüş hâlde tutar ve her açıklığı, kalıplama işçiliği dâhil olmak üzere 5 metrekare ve altı, 5 ila 10 metrekare ve 10 metrekare üzeri olarak gruplandırılmış bir ek kalem olarak faturalandırır. Alman VOB ise 2,5 metrekareden büyük açıklıkları düşer ve söve veya yan kenar temas alanını ayrıca faturalandırır. Her iki durumda da küçük açıklıklar kalıp alanında kalır.

Donatı her yerde ağırlıkla fiyatlanır ve sipariş edilir: her çap için toplam çubuk uzunluğu, o çapın uzunluk başına sabit nominal ağırlığıyla çarpılır, ardından toplanarak tonaja çevrilir. Amerika Birleşik Devletleri'nde çubuk çapları inçin sekizde biri olarak ilerler (3 numaradan 18 numaraya kadar) ve nominal ağırlıklar ASTM A615 ile A615M tarafından belirlenir. Fit başına 3 numara çubuk 0,376; 4 numara 0,668; 5 numara 1,043; 6 numara 1,502 ve 8 numara 2,670 libredir, dolayısıyla bir ton 4 numara çubuk kabaca 2.994 doğrusal fit eder. Metrik standartlar milimetre çapları kullanır. Çubuklar çapa göre ayrılır ve kaynaklı tel hasır veya hasır, çubuk ağırlığıyla değil, metrekare başına ağırlığı belirtilerek alanla alınır.

Bindirmeler, bölgelerin ayrıştığı noktadır. Çubuklar stok boylarında gelir ve eklerde bindirir, bu yüzden gerçek çelik, eksen çizgisi uzunluğunu aşar. Bir çekme bindirmesi tipik olarak B Sınıfı bir ektir; ACI 318 bunu kenetlenme boyunun 1,3 katı olarak belirler ve sıkça yaklaşık 40 çubuk çapı olarak tahmin edilir. Ayrıntılı Amerika Birleşik Devletleri demir listesi uygulamasında bindirme her çubuğa açıkça eklenir, böylece tonaj onu içerir. RICS NRM2 uyarınca birim fiyatın bindirmeleri, çengelleri, bağ telini, kesmeyi ve bükmeyi içerdiği kabul edilir, bu nedenle metrajda net çubuk uzunlukları kullanılır. Alman VOB da benzer şekilde bağ telini, haddeleme toleransını ve çubuk kesme firesini ölçülen ağırlığın dışında tutar; ancak hasır firesinin döşenen hasır kütlesinin yüzde 10'unu aşan kısmı ayrıca ödenir. Çubuk kesme firesinin sipariş tarafında eklendiği durumlarda yaklaşık yüzde 5 ila 10 olur; bindirmeler ile ayrı bir fire payı çifte sayılmamalıdır.

Ölçülen hacim yerine yerleştirilmiş katı kütledir, ancak sipariş edilen hazır beton hacmi, dökülme, mikser kazanında kalma, oturma, kalıp sehimi ve özellikle düzensiz bir alt zeminin fazla kazılması için bir pay ekler. ASTM C94 ve C94M, bu payları yüzde belirtmeden satın alan için sıralar. Yaygın uygulamaya göre düz döşeme payı yaklaşık yüzde 5'ten başlar, düzensiz veya çok şeritli dökümlerde yaklaşık yüzde 7 ila 8'e yükselir ve gözenekli veya fazla kazılmış bir alt temel üzerinde yaklaşık yüzde 10'a ulaşır. Bu faktör yalnızca sipariş miktarına aittir; net teklif veya fatura ölçüsünü asla şişirmez.

Modüler ve birim döşeme ise desene bağlı bir fire taşır; çünkü çapraz kesim kırılmayı artırır: kaydırmalı bağ yaklaşık yüzde 7 ila 10, sepet örgü yaklaşık yüzde 12 ila 15, balık sırtı veya 45 derecelik desenler yaklaşık yüzde 15 ila 20 ve dairesel veya yelpaze desenler yaklaşık yüzde 20 ila 25. Bu desen bantları, yayımlanmış maddelerden ziyade keşif uygulamasıdır. Dökme düz işler dış kenara kadar plan alanı olarak izlenir, ardından kalınlıkla hacme çevrilir.

Döşeme dış hattı, ne hacim, ne kalıp, ne de donatı olan birkaç kalemi de besler. Mekanik mala perdahı, çelik mala perdahı ve süpürge yüzeyi gibi yüzey bitirmeleri, kür ve yalıtım ile birlikte, metrekare veya fit karesiyle ölçülen bir döşeme üstü alan kalemidir; RICS NRM2, üst yüzeylere mala perdahı ve perdahı kendi başına bir alan kalemi olarak listeler. Yapı, büzülme ve genleşme derzleri, su tutucularla birlikte uzunlukla ölçülen ve derz türüne göre ayrılan, derz dolgusu ve kavela demirleri belirtilen doğrusal kalemlerdir. Derz aralığı, ACI 360R'nin ele aldığı bir tasarım girdisidir, ancak metraj çıktısı türe göre toplam uzunluktur. Ankraj cıvataları, gömme ve taban plakaları, kavela demirleri, soketler ve mesnet pedleri gibi betona gömülü aksesuarlar türe ve boyuta göre adetlenir ve hacimden asla düşülmez.

Döşemelerin ve temellerin altındaki ince zayıf karışımlı tesviye tabakası olan grobeton, kendi kalınlığında ve daha düşük sınıf bir karışıma sahip ayrı bir yatay beton kalemidir; RICS NRM2 onu yatay işler içinde listeler, dolayısıyla yapısal döşemeyle birleştirilmemelidir. Kalıp malzemesi de temas alanıyla birebir değildir; çünkü kalıp kontrplağı birkaç döküm boyunca yeniden kullanılır; ACI 347, kullanım sayısını maliyet kaldıracı olarak ele alır ve yeniden kullanım sayısı bir proje girdisi olarak bırakılır.

Prekast ve öngerilmeli beton, yerinde dökme modelini kırar: şantiye kalıbı kalemi yoktur ve baskın ölçü adet, yani parça başınadır. PCI rehberi, taşıma ve vinç maliyeti kaldırma sayısını ve boyutunu izlediğinden, montajın ton başına veya fit karesi başına değil parça başına teklif edildiğini açıkça belirtir. Çift T kirişleri, içi boş döşeme plakları, duvar panelleri, kolonlar ve kirişler türe ve boyuta göre sayılır ve cephe kaplaması veya döşeme kapsamı için monte edilmiş alan, taşıma ve vinç boyutlandırması için ise ağırlık olarak çapraz raporlanır.

Son olarak, amaca dayalı üç miktarı birbirinden ayrı tutun; çünkü aynı duvar üç farklı sayı üretir. Teklif verme, hakediş faturalandırması ve maliyet kontrolü için net ölçülen miktar, boşluk eşikleri uygulanmış ve fire içermeyen, kalıp yüzeyine kadar yerine yerleştirilmiş katı kütledir. Tedarik için sipariş miktarı, net miktarın yanı sıra fire ve fazla siparişin eklenmesi, donatı bindirmeleri ve firenin de katılarak hazır beton artışına yukarı yuvarlanmasıdır. İnşaat ve karayolu hakediş faturalandırmasında kullanılan ödeme için ölçülen miktar, fire yüklenicinin birim fiyatında yer aldığından firenin hariç tutulduğu, ödeme kalemi bazında bugüne kadar yerleştirilen net miktardır. Bir sipariş miktarını fatura miktarı olarak raporlamak iş sahibini fazla faturalandırır; bir net miktarı sipariş olarak raporlamak ise dökümü eksik tedarik eder.