Yapısal çelik metrajı

Haddelenmiş profiller (W, S, M, HP, C, MC, korniyerler, kutu profiller ve borular) yayımlanmış nominal fit başına ağırlıkları ile atölye veya montaj çizimlerindeki ayrıntılı uzunluklarının çarpımı olarak metraja alınır. Profil tanımı ağırlığı zaten içerir: bir W14x30 fit başına 30 libredir ve asla kesitten yeniden türetilmez. Metrik bölgelerde aynı yöntem, standart profil tablolarından metre başına kütle olarak uygulanır. Levhalar, çevreleyen en küçük dikdörtgene göre hesaplanır: dikdörtgen toplam boyutlar çarpı kalınlık çarpı yoğunluk. Bir guseden, kesilmiş bir köşeden veya pahlanmış bir uçtan çıkan üçgen artık (fire) çıkarılmaz; çünkü bu fire, imalatçının satın aldığı gerçek malzemedir.

Bu, Caltrans Standart Şartnameleri Bölüm 55 gibi ABD karayolu şartnamelerince neredeyse birebir tekrarlanan AISC Ağırlıkların Hesaplanması yöntemidir. İhale ve sözleşme ödeme yöntemlerinin çoğu, gerçekte tartılan kütleyi değil, bu hesaplanmış (teorik) ağırlığı kullanır. Tartı ağırlığı, yani fabrikanın döküm aşamasında tarttığı kütle, teorik ağırlığı haddeleme payı kadar aşabilir. ASTM A6 bu payı garanti edilen bir aşım olarak değil, izin verilen bir sınır olarak belirler: fit başına 100 libre ve daha ağır profillerde yüzde 2,5'e kadar artı, fit başına 100 libreden hafif profillerde ise yüzde 2,5 eksi ile yüzde 3,0 artı arasında. Bunu beklenen bir ortalama olarak değil, mutabakat için bir tolerans bandı olarak ele alın; sözleşmenin hesaplanmış ağırlığı şart koştuğu yerde tartı ağırlığını kullanmak işi fazla faturalandırır.

Ağır levha daha büyük bir haddeleme toleransı taşır; bu nedenle karayolu ve köprü ödeme yöntemlerinde 36 inçten (yaklaşık 915 milimetre) geniş levhalara, nominal dikdörtgen ağırlıklarına ek olarak ASTM A6 izin verilen ağırlık aşımının yarısı eklenir. 36 inç ve daha dar levhalara ek yapılmaz. Metrik yapı yöntemleri net teorik kütleyi ölçer ve bu aşımı uygulamaz.

Pah kesimleri, blok kesimleri, klips kesimleri, makaslanmış kenarlar, zımbalama, delme, raybalama, frezeleme veya planyalama için herhangi bir düşüm yapılmaz. Fabrika profili tam olarak haddelemiş ve imalatçı çubuğun veya levhanın tamamını ödemiştir; bu nedenle çıkarılan malzeme bir alacak değil, hurdadır. ANZSMM bunu delikler veya çentikler için düşüm yapılmaz biçiminde belirtir ve aynı ilke, haddelenmiş bir elemandaki büyük delik veya çentikler için bile tüm biçimsel yöntemlerde geçerlidir.

Düşüm yapılmaması kuralı eleman özellikleri için mutlaktır, ancak levhalı alanlar için değildir. Döşeme sacı veya bir taban plakası alanı gibi levhalı bir alana açılan büyük boşluklar, çelik alan için ödünç alınan genel yöntem küçük boşluk kuralına uyar: inşaat mühendisliği yöntemi (CESMM4) altında yaklaşık 0,10 metrekarenin, yapı yöntemi (RICS NRM2) altında ise 1,00 metrekarenin üzerindeki boşluklar düşülür. Çeliğe özgü bir boşluk maddesi bulunmadığından bu genel eşikler benzeşim yoluyla uygulanır. Döşeme sacındaki merdiven, baca ve asansör boşlukları her zaman düşülür; küçük geçişler ise yok sayılır.

Kaynak metali ağırlığı ile boya veya galvaniz ağırlığı çelik tonajına dahil edilmez. Her ikisi de eleman çeliğine kıyasla ihmal edilebilir düzeydedir ve kendi kalemleri olarak fiyatlandırılır: kaynaklar AWS D1.1 kapsamında tanımlandığı gibi uzunluk ve boyuta göre, kaplamalar ise yüzey alanına göre. Cıvatalar, somunlar, pullar ve saplamalar, tartıldıklarında AISC Çelik Yapı El Kitabı bağlantı elemanı tablolarından (100 adet başına ağırlık) alınır; aksi halde bağlantı payı içinde yer alırlar. İhale aşamasında nihai bağlantı tasarımları genellikle bilinmediğinden bağlantı çeliği (guseler, kesme kulakları, taban ve başlık plakaları, berkitme levhaları, korniyer klipsleri, cıvatalar) çıplak eleman ağırlığına eklenen sabit bir yüzdeyle karşılanır. Yaygın uygulama yüzde 3 ile 10 arasında değişir; sıradan kesme bağlantılı yapı çerçevelerinde genellikle yüzde 5 ila 7, moment, çaprazlı veya sismik çerçevelerde ise yaklaşık yüzde 10 ila 15'tir. Bu yüzde, belirli bir sayının arkasında yayımlanmış bir madde bulunmayan bir tahmin kabulüdür; bu nedenle imalatçı geçmiş verilerine göre kalibre edin; tasarımlar mevcut olduğunda biçimsel yöntemler bağlantıları ayrı olarak ölçer.

Sayılabilir iki bağlantı kalemi kendi kalemlerine alınır. ASTM F1554 sınıf 36, 55 ve 105 kapsamındaki ankraj çubukları (ankraj cıvataları), kolon ve taban plakası sayısından türetilen bir tedarik-ve-yerleştirme miktarıdır (genellikle taban plakası başına dört çubuk); çap, gömme derinliği, çıkıntı ve sınıf ile tanımlanır ve genellikle montaj öncesinde beton ekibince yerleştirilir. Başlıklı kesme saplamaları (AWS D1.1 Tip B, genellikle dörtte üç inç), kompozit tasarım saplama cetvelinden adet bazında alınan, yüksek hacimli bir kompozit döşeme kalemidir; ağırlığı AISC tablolarından alınır ve asla çıplak eleman tonajına eklenmez.

Eleman ağırlığı, uzunluk çarpı fit başına ağırlıktır; bu nedenle uzunluk kabulü tonajı belirler. Yöntem, her profilin uçtan uca toplam uzunluğunu, uç hazırlığı için düşüm yapmaksızın kullanır. ANZSMM profilleri 0,1 metrenin katları olarak ölçer; ABD emperyal uygulaması en yakın inç ya da fit kesrine yuvarlar. Kolonlar ek noktaları arasında ölçülür; kirişler ise mesnet merkezinden mesnet merkezine ya da ayrıntılı kesim uzunluğuna kadar uzanır.

Bir taşıyıcı sistem ya da temel planında yapısal bir kolon, akslarda kesişen noktalarda yer alan dolu boyalı bir kare veya dikdörtgen, ağır bir I ya da W profili veya bir kutu profil ya da boru sembolüdür. Kolon başına bir nokta sayın. Taban plakaları ayrı değil, kolonla birlikte sayılır; mimari direkler, babalar, ankraj plakaları ve taşıyıcı olmayan kolonlar hariç tutulur. Birkaç kat boyunca eklenmiş bir kolon, sayım ve tonaj açısından tek bir kolondur; ankraj cıvatası ve taban plakası sayıları bir çapraz kontrol olarak bu kolondan türetilir.

Kolon kalemlerinin yanı sıra ayrı bir sayım daha yürür: sevk edilebilir ya da sahada birleştirilen parça başına alınan montaj parçası sayımı. Montaj işçiliği ve vinç kaldırmaları, sürekli elemanların değil, parça sayısının belirlediği şeylerdir. İkinci katta eklenmiş üç katlı bir kolon tek bir elemandır ancak iki montaj parçasıdır; iki bölüm halinde sevk edilen bir ana kiriş ise iki kaldırmadır. Montaj adam-saatleri için parça sayısını tonajdan bağımsız olarak takip edin.

Farklı eleman işlevleri ton başına farklı imalat ve montaj işçiliği taşır; bu nedenle tonaj toplu halde değil, gruplandırılarak ele alınır: kolonlar, kirişler ve ana kirişler, çaprazlar, ikincil ve dolgu elemanları ile muhtelif metaller ve ankraj plakaları, ayrıca bir atölye-saha ayrımı. Biçimsel yöntemler kolonların, kirişlerin, çaprazların ve düzensiz elemanların ayrı olarak ölçülmesini gerektirir. Merdivenler, çelik merdivenler, korkuluklar, lentolar ve ankraj plakaları gibi muhtelif metaller genellikle yapısal taşıyıcı sistemden ayrı bir paketdir.

Tonaj ayrıca çelik sınıfına göre de ayrıştırılır; çünkü sınıf, birim fiyatı ve tedarik teslim süresini belirler. W profilleri olağan olarak ASTM A992, levha genellikle A36 veya A572 Sınıf 50, kutu profiller A500 veya A1085 ve yuvarlak boru A53'tür. Daha yüksek bir sınıftaki aynı profil ayrı bir tedarik kalemidir. Avrupa'da eşdeğer sınıflar EN 10025'ten, Avustralya ve Yeni Zelanda'da ise AS/NZS sınıflarından gelir. Sınıfı, yapısal paftalardaki proje malzeme şartnamesine göre doğrulayın.

Metal döşeme sacı, taşıyıcı sistem üzerinde döşeme oturma yerinin dış kenarına kadar alana göre, ABD'de kare (100 fit kare) cinsinden, başka yerlerde ise metrekare cinsinden metraja alınır. Alan, nominal genişlik değil, Steel Deck Institute tarafından ANSI/SDI SD-2022 kapsamında yayımlanan net kaplama genişliği kullanılarak panel miktarına dönüştürülür: yaygın bir 36 inçlik çatı döşeme paneli net 36 inçe oturur; oysa kenetlenen yan bindirmelere sahip kompozit döşeme sacı nominalden biraz daha az alan kaplar. Boşluklarda, eğimde ve uç bindirmelerinde kesip uydurma için tipik olarak yüzde 5 ila 10 olan döşeme sacı fire payı, yayımlanmış bir değer değil, bir kabuldür.

Açık örgülü çelik kafes kirişler ve kafes ana kirişler (SJI K, LH, DLH ve KCS serileri) adet ve uzunluk bazında metraja alınır; ağırlık ise her tanım için SJI yük tablosundaki fit başına yaklaşık libre ağırlığından alınır, örneğin 22K9. Bu ağırlık takviye bağlantılarını ve aksesuarları içermez; bu nedenle takviye bağlantısı ayrı bir kalemdir. Çubuk ızgara, baklavalı ve düz döşeme sacı ile merdiven basamakları, kendi kesim ve fire kabullerine göre alana göre metraja alınan muhtelif metal kalemleridir; ayrıca uzunluğa göre kenar şeritleme ve adet bazında basamaklar ile sahanlıklar. Bunların ağırlığı haddelenmiş profil tablolarından değil, NAAMM/MBG ızgara serisi gibi üreticinin alan başına ürün ağırlığından gelir.

Kaplamalar çelik ağırlığının bir fonksiyonu değildir. Püskürtülerek uygulanan yangın yalıtımı, şişen (intumescent) kaplama ile atölye veya saha boyası yüzey alanına göre, yani her profilin açılmış çevresi (kuşak boyu) çarpı uzunluğu olarak metraja alınır. Yangın yalıtımı kalınlığı, listelenen yangın direnci tasarımıyla belirlenen profil faktörüne ve gereken yangın dayanım derecesine bağlıdır; UFGS 07 81 00 püskürtmeli yangın yalıtımının kapsamını düzenler. Sıcak daldırma galvaniz genellikle boya gibi eleman yüzey alanına göre ölçülür; tabaka ise ASTM A123 kapsamında birim alan başına kaplama kütlesi olarak belirtilir ve galvanizciler çoğu kez daldırılan çeliğin ağırlığına göre fiyat verir.

Metraj ağırlığı için kutu profiller ve borular yine de yayımlanmış nominal fit başına ağırlığı kullanır; dolayısıyla tonaj esası değişmez. Tuzak şudur: ASTM A500 tasarım et kalınlığı nominal et kalınlığının yaklaşık 0,93 katıdır ve katalog ağırlığı nominal et kalınlığına göre olsa da bu, tasarım kesit özelliklerini (alan ve mukavemet momenti) düşürür. Metraj ağırlığını tasarım et kalınlığından yeniden hesaplamayın; çünkü bu, satın alınan kütleyi olduğundan az gösterir. Yayımlanmış bir değerin hangi et kalınlığını verdiğini tablo bazında doğrulayın.

Mimari olarak görünür yapısal çelik, görünümün önem taşıdığı yerlerde gözle görünür bırakılan çeliktir. AISC Standart Uygulama Yönetmeliği, daha düzgün kaynaklar, taşlanmış kenarlar ve daha sıkı toleranslar gibi imalat ve son işlem gereksinimlerini artıran görünür çelik kategorilerini tanımlar. Bu, ölçülen ağırlığı değiştirmez ancak işaretlenmesi gereken bir imalat maliyeti farkı taşır; böylece ek ücret yalnızca görünür elemanlara yönlendirilir. Bunu bir miktar değişikliği olarak değil, aksi halde standart olan tonaj üzerinde bir kategorilendirme işareti olarak ele alın.

Aynı çerçeve, amaca bağlı olarak farklı tonaj verir. Bir ihale tahmini, net hesaplanmış eleman ağırlığına bağlantı payını ve fire payını ekler; döşeme sacı ile kafes kirişleri kendi fireleriyle alan ya da adet bazında metraja alır. Tedarik, elemanları fabrika stok boylarında (genellikle 40, 45, 50 ve 60 fit) sipariş eder ve yerleştirilemeyen artığı, yani fireyi en aza indirmek için bunları iç içe yerleştirir; böylece sipariş edilen ağırlık nette o fire kadar fazla olur ve bu çoğunlukla yüzde 3 ila 8 arası bir pay olarak modellenir.

Hakediş faturalaması ve özellikle karayolu işlerinde ödeme için yapılan ölçüm yalnızca kodlanmış hesaplanmış ağırlığı kullanır: levhalar dikdörtgene göre, geniş levhada ASTM A6 aşımının yarısı, düşüm yok ve kaynak ya da boya yok. Maliyet kontrolü, imalatçının tartı ağırlığını ASTM A6 haddeleme payı dahilinde hesaplanmış sözleşme ağırlığıyla mutabık kılar. Bağlantı payı ve fire payı yalnızca ihale ve siparişe aittir; asla ödeme için yapılan ölçüm miktarına dahil edilmez. Exayard pafta setini ve çelik cetvelini okur, bu kuralları eleman işlevine ve sınıfına göre uygular ve her miktarın arkasındaki standardı kaydeder; böylece ağırlık yeniden ölçülebilir ve savunulabilir.